Wat de verkiezingsstrijd ons leert over slim onderhandelen
30 december 2025
De verkiezingen van 29 oktober naderen en volgens de NOS schuiven de grootste partijen in de peilingen steeds dichter naar elkaar toe. Ook politici onderhandelen tijdens de campagne over oplossingen van grote maatschappelijke problemen.
De campagne als onderhandeling
Maar voordat partijen elkaar aan de onderhandelingstafel kunnen vinden, zetten ze zich tijdens de campagne eerst zo duidelijk mogelijk van elkaar af. Zo vliegen de debatkreten je om de oren: “onbespreekbaar”, “met die partij nooit.” Een goed voorbeeld is de VVD: Wilders en GroenLinks-PvdA worden uitgesloten en ook over de hypotheekrenteaftrek valt niet te praten. Wat hierbij vaak wordt vergeten, is dat de campagne niet alleen een podium is voor stevige retoriek, maar ook de aanloop vormt naar de belangrijkste politieke onderhandelingen van het jaar: de kabinetsformatie.
En die onderhandelingen vragen om een andere strategie.
Wie nu allerlei zaken uitsluit, verkleint straks zijn speelruimte. In onderhandelingen zijn juist je opties je leverage. Wie zich tijdens de campagne ingraaft in posities, wint misschien headlines, maar verliest onderhandelingsmacht. Initiële posities kunnen wellicht moeilijk worden gerealiseerd tijdens de onderhandelingen en als je je achterban niet kunt bieden wat je belooft, verlies je geloofwaardigheid.
Het politieke spel laat zien hoe snel standpunten kunnen verharden, maar ook hoe belangrijk het is om voorbij die posities te kijken naar wat partijen werkelijk drijft. Een goed voorbeeld kwam van Rob Jetten, die bij WNL op Zondag (23-10-2025) kritiek uitte op Yeşilgöz’ uitsluitingspolitiek: “Als je eerst Wilders uitsluit, dan van GroenLinks/PvdA zegt dat het een gevaarlijk verkiezingsprogramma is en dan ook nog op inhoud blokkades gaat opwerpen, dan maak je het wel heel moeilijk om nog te gaan formeren na de 29e.” Daarmee toonde hij dat invloed in onderhandelingen niet komt van keiharde posities innemen, maar van open blijven voor samenwerking. Duidelijk, zonder jezelf klem te zetten.
Van posities naar belangen
Dat mechanisme herkennen wij als beroepsonderhandelaars maar al te goed. Oppervlakkige standpunten kunnen ver uit elkaar liggen, maar wie dieper graaft naar de onderliggende belangen, vindt vaak gemeenschappelijke grond. Het klassieke voorbeeld? Twee zussen die ruzie maken over een sinaasappel. Tot blijkt dat de een het sap wil en de ander de schil. Als ze elkaars behoeften begrijpen, stopt de ruzie en vertrekken beide zussen met dat deel van de sinaasappel dat ze écht nodig hebben.
Of het nu om kabinetsvorming, cao-gesprekken of een klantrelatie gaat: wie zijn eigen belangen kent en die van de ander begrijpt, onderhandelt effectiever en constructiever.
Weet u wat uw eigen behoeften zijn aan de onderhandelingstafel? Wie blijft leren, komt verder. Word lid van de Nederlandse Beroepsorganisatie voor Onderhandelaars via [email protected] en ontwikkel uw onderhandelingsvaardigheden verder.